Tijdens Operatie Market Garden in september 1944 brengen zweefvliegtuigen (gliders) duizenden Britse militairen, artillerie, jeeps en zware voorraden naar de regio rond Wolfheze. De velden rond Wolfheze zijn relatief vlak, open en dichtbij de Rijnbrug in Arnhem. De landingszones liggen op een veilige afstand van Arnhem, waardoor de kwetsbare zweefvliegtuigen enigszins beschermd zijn tegen Duits luchtafweergeschut.
Gliders zijn in staat zwaar materieel zoals antitankgeschut, munitie en voertuigen te vervoeren die direct na de landing ingezet moeten worden en er is haast bij want het succes van de geallieerde opmars hangt volledig af van een bliksemsnelle doorbraak.
Helaas blijkt in de praktijk dat er door de grondtroepen te veel tijd verspild wordt doordat de kolonnes stil komen te staan bij de brug in Son. Men meent eerst de tijd te moeten nemen om deze te herstellen.
Op zondag 17 september rond 13:00 uur worden honderden gliders, getrokken door bommenwerpers, boven de regio losgekoppeld. Ze zweven in stilte naar de landingszones, wat de vijand moet verrassen. Uiteindelijk landden er die dagen 533 zweefvliegtuigen in het gebied.
De luchtlandingen zijn in eerste instantie succesvol. Vanuit Wolfheze trekken de Britse troepen direct op richting Arnhem om de brug te veroveren. De operatie mislukt uiteindelijk doordat de geallieerden de Duitse troepenmacht zwaar onderschatten en de brug niet kunnen behouden.

Tegenwoordig herinneren verschillende locaties, zoals het Glidermonument en de Glider Collection Wolfheze (gevestigd bij Glider Museum), aan deze historische gebeurtenissen.

Maar nog veel interessanter is het “Dagboek van een ‘glider pilot’” … een artikel over de ervaringen van een glider-piloot op IsGeschiedenis.

Het Schild is een groot en modern woonzorgcentrum voor blinden en slechtzienden, dat in 1912 als ‘Tehuis voor Alleenstaande Blinden’ werd geopend.
De Geschiedenis van Het Schild in het kort:

• De Oprichting: Op jonge leeftijd werd Nicolaas Schild blind. Met de Vereniging voor Nationale Blindenzorg startte hij in 1890 met zijn droom om een tehuis voor alleenstaande blinden te realiseren. [1, 2, 3]
• Opening in Wolfheze: In 1912 opende Het Schild daadwerkelijk haar deuren in Wolfheze. Het bosrijke gebied bood een rustige en geschikte omgeving. [1, 2]
• Maatschappelijke impact: Samen met de vestiging van het psychiatrisch ziekenhuis in 1907, werd Het Schild de kurk waarop het dorp dreef. Vrijwel iedereen in Wolfheze werkte voor een van deze twee instellingen. [1]
• Heden: Vandaag de dag is de locatie uitgegroeid tot een modern centrum voor blinde en slechtziende ouderen, onderdeel van zorgorganisatie Pleyade. [1, 2]

De Duiker van wolfheze:
Een historische spoorwegonderdoorgang in de spoorlijn Utrecht-Arnhem. Oorspronkelijk in 1845–1850 gebouwd om regenwater af te voeren, werd de tunnel tijdens Operatie Market Garden (september 1944) een cruciale ontsnappingsroute voor Britse en Poolse luchtlandingstroepen. [1, 2, 3]
Tijdens de Slag om Arnhem werd de duiker door de Britse C-compagnie gebruikt als strategische doorgang onder de spoordijk. Door de tunnel konden de Britten hun jeeps en kanonnen naar de zuidkant van het spoor verplaatsen, weg van de Duitse omsingeling.
Lokale burgers zochten in diezelfde periode bescherming in de duiker tegen het oorlogsgeweld. De kogelgaten die destijds in de muren zijn geslagen, zijn er decennialang bewaard gebleven.
Tegenwoordig is het bouwwerk zorgvuldig gerestaureerd en hersteld in zijn originele staat, inclusief de historische bestrating die door de gemeente-archivaris in ere is hersteld.

Tegenover de Duiker staat een monument ter nagedachtenis aan Captain Lionel Queripel.
Lionel Queripel was tijdens de Slag om Arnhem commandant van A-Company van het 10e Bataljon, dat onderdeel was van de 4th Parachute Brigade.
In februari 1945 werd postuum een Victoria Cross toegekend aan kapitein Lionel Queripel.
Lionel Queripel was tijdens de Slag om Arnhem commandant van A-Company van het 10e Bataljon, dat onderdeel was van de 4th Parachute Brigade. Hij kreeg het Victoria Cross vanwege zijn heldhaftige optreden op een hoofdweg die liep over een dijk richting Arnhem. De opmars lag onder continu machinegeweer, dat op een gegeven moment zo zwaar werd dat de compagnie aan weerszijden van de weg werd gespleten, en aanzienlijke verliezen leed. Kapitein Queripel ging meteen door met het reorganiseren van zijn strijdkrachtwaarbij hij gewond raakte in het gezicht. Ook leidde Captain Queripel persoonlijk de aanval tegen een vijandelijke strongpoint. Ondanks het vuur dat op hem was gericht, slaagde Captain Queripel er in om de bemanning van de machinegeweren te doden en ook het antitankgeschut te heroveren. De opmars kon doorgaan maar toen zijn kleine groep omsingeld dreigde te raken en hij in beide armen gewond was geraakt, beval hij zijn overgebleven mannen terug te trekken. Hij bleef alleen achter in een greppel om hun terugtocht te dekken met een pistool en handgranaten. Hierbij kwam hij om het leven
Gedurende de hele periode van negen uur van verwarde en bittere gevechten toonde Captain Queripel de hoogste standaard van dapperheid onder de moeilijkste omstandigheden. Zijn moed, leiderschap en toewijding waren prachtig en een inspiratie voor iedereen.

Het gebied rond de Johannahoeve:
Rond 1300 was het gebied dat later Waldfrieden zal heten niets meer dan bos en heide. De burgemeester van Embden ontwikkelt er een jachtgebied en noemt het Waldfrieden. Eerst begin 1900 onder Hellingman en nog meer onder Van Mesdag 1900 toen de industrieel Mesdag het gebied ontgon werd het vernoemd naar zijn dochtertje Johanna. Hij bouwde er een moderne modelboerderij, maar door de arme grond bleek de exploitatie lastig. Hierdoor werden de gronden vanaf 1922 verpacht.
De historische Johannahoeveweg herinnert nog aan de voormalige status van het landgoed. Daarnaast zijn de gronden, die ook wel onderdeel zijn van de Reijerscamp …
“een relatief jong natuurgebied van ongeveer 180 hectare bij Wolfheze in de gemeente Renkum. Sinds 2004 wordt het gebied door Natuurmonumenten beheerd en getransformeerd van voormalige landbouwgrond naar een open, weids heide- en graslandschap,
… een geliefd wandelgebied.
De historie van de regio strekt zich uit tot ver voor de stichting van de hoeve. Zo zijn er in het nabijgelegen Heelsums Beekdal archeologische overblijfselen uit de middeleeuwen te vinden.

• Oorlogsjaren (1940-1945): Tijdens Operatie Market Garden (september 1944) was de Johannahoeve het toneel van hevige gevechten. Britse troepen moesten het gebied verdedigen, dat tevens diende als landingsterrein voor Poolse zweefvliegtuigen. Tegenwoordig herinnert de Natuurbegraafplaats Koningsakker nabij de hoeve nog aan deze periode.
• Grondverkoop en herinrichting: In 1943 kocht wegenbouwer Zanen het grootste deel van het landgoed, waarna in de jaren zestig andere partijen volgden.
• Natuurbehoud: Grote delen van het voormalige landbouwgebied zijn overgedragen aan Natuurmonumenten. Sinds 2020 is het gebied ingericht om edelherten de ruimte te bieden.

Het bommenlijntje:
In 1940 nemen de Duitsers bijna 2000 hectare van Het Nationale Park De Hoge Veluwe in beslag om een nieuw militair vliegveld aan te leggen … Fliegerhorst Deelen. Naast startbanen en rolbanen met opstelplaatsen voor vliegtuigen, bouwden zij ook hangars, bunkers en diverse andere bouwwerken.
Om materialen aan te voeren voor de verdere uitbreiding van het vliegveld in 1941 leggen de Duitsers een spoorlijn aan van Wolfheze naar Deelen. Later gebruiken zij dit spoorlijntje ook voor het transport van munitie, brandstof en vliegtuigonderdelen.
Hierdoor wordt het nu het ‘Bommenlijntje’ genoemd.
Het tracé van het bommenlijntje is op verschillende plekken nog herkenbaar in het landschap. In het Aalderinksveld is het zichtbaar als wallichaam met aan weerszijde een rij witte berken. Dit deel van het tracé maakt nu deel uit van de blauwe wandelroute vanaf ingang Schaarsbergen.

Reijerscamp:
Aan de rand van natuurgebied Reijerscamp en de woonwijk Hazeleger zijn natuurvriendelijke akkers gerealiseerd. Granen en bloemen geven voedsel aan vogels, insecten en zoogdieren. Reijerscamp is een voormalig landbouwgebied dat behoorde tot het landgoed van de Johannahoeve.

Midden op/in de Reyerscamp staat het monument voor flight Lieutenant David Samuel Anthony Lord (1913–1944).
“Flight Lieutenant David Samuel Anthony Lord (1913–1944) was een moedige Britse transportpiloot van de Royal Air Force (RAF) die postuum het Victoria Cross (VC) ontving voor zijn uitzonderlijke zelfopoffering tijdens de Slag om Arnhem. In zijn jonge jaren studeerde hij aan een seminarie in Spanje om priester te worden, maar hij ontdekte al snel dat dit niet zijn roeping was. Hij meldde zich in 1936 aan bij de RAF en behaalde in 1939 behaalde zijn vliegbrevet.
Tijdens de oorlog vloog hij transportmissies in India en Birma (Myanmar). Voor zijn gevaarlijke bevoorradingsvluchten boven vijandelijk Japans gebied ontving hij het Distinguished Flying Cross (DFC). In 1944 keerde hij terug naar Engeland en sloot zich aan bij het No. 271 Squadron om met Douglas Dakota-transportvliegtuigen te vliegen.
– Op 19 september 1944 vloog Lord als gezagvoerder van een Dakota (serienummer KG374) een bevoorradingsmissie richting Arnhem. Vlak voor het bereiken van de afwerpzone op een hoogte van zo’n 450 meter (1500 voet) werd zijn rechtervleugel zwaar getroffen door Duits luchtafweergeschut (Flak), waarna de rechtermotor in lichte laai vloog. Hoewel hij het vliegtuig had kunnen verlaten, weigerde Lord om om te keren omdat hij wist hoe hard de grondtroepen de voorraden nodig hadden. — Hij vloog stug door over de afwerpzone om de containers nauwkeurig te droppen.
– Na de eerste run bleken er nog twee containers in het vliegtuig te hangen. Wetende dat de brandende vleugel elk moment kon afbreken, maakte hij een scherpe bocht en vloog hij een tweede keer door het hevige afweergeschut om ook de laatste spullen te droppen.
– Nadat de missie was voltooid, beval Lord zijn bemanning om met hun parachute uit het toestel te springen. Zelf bleef hij achter de stuurknuppel zitten om het brandende vliegtuig stabiel te houden. Enkele seconden later brak de rechtervleugel af en stortte het vliegtuig in vlammen neer bij Wolfheze.
– Van de acht inzittenden overleefde slechts één persoon de crash: de navigator, Flying Officer Harold King. Hij werd uit het toestel geslingerd toen hij de rest hielp met hun parachutes. King werd krijgsgevangen gemaakt en na zijn bevrijding in 1945 deed hij het verhaal van Lords buitengewone moed uit de doeken. Tragisch genoeg bleek achteraf dat de Britse troepen de afwerpzone toen al grotendeels hadden verloren aan de Duitsers, waardoor de kostbare voorraden in vijandelijke handen vielen.

Flight Lieutenant David Lord ligt, samen met zijn omgekomen bemanningsleden, begraven op de Arnhem Oosterbeek War Cemetery in Oosterbeek. Ter nagedachtenis aan zijn opoffering staat er onder andere een monument in Wolfheze. [1, 2, 3, 4]

Als laatste … de aftakking bommenlijntje. Op bijgaande foto kan je zien hoe het lijntje liep.