Ik dacht … ‘ik doe eens iets anders, ik ga een stad bezoeken’!
En welke stad leent zich daar nou beter voor dan het iets verder gelegen Wageningen?
Een stad vol geschiedenis.

Behalve dat er al in de prehistorie mensen wonen – de oudste archeologische vondsten zijn van 170.000 jaar terug – wordt er al in een akte uit 838 gesproken over 2 nog steeds bestaande buurtschappen ten noorden van wat nu de binnenstad van Wageningen is … Thullere en Bracola oftewel Dolder en Brake. Tot de jaren ’60 van de vorige eeuw vormen deze buurtschappen samen de Benedenbuurt … een buurt van boerderijen, arbeidershuisjes, wat winkeltjes en cafeetjes.

In de loop van de twaalfde eeuw ontstaat er een nederzetting bestaande uit enkele tientallen boerderijen en huizen, in de dertiende eeuw ligt er al een gracht omheen en op 12 juni 1263 krijgt die nederzetting onder de naam Nijwageningen stadsrechten van graaf Otto II van Gelre.
Voor een betere grensvesting  van Gelre tegen het Utrechtse Sticht wordt in de eerste helft van de 16e eeuw kasteel Wageningen gebouwd – en in de 17e eeuw al weer verwoest- en versterkt men de verdedigingswerken van de stad. Helaas … Wageningen valt in 1543 in handen van keizer Karel V en het is definitief afgelopen met de betekenis van Wageningen als versterkte vesting.

Er komt rust in de stad en de inwoners kunnen zich gaan richten op andere bezigheden zoals de tabaksteelt. Wageningen klimt op tot één van de rijkste steden van het Kwartier van Veluwe. Helaas verdwijnt rond 1900 de tabaksbouw door de invoer van tabak uit Amerika en uit Nederlands-Indië.
Bekende Wageningse merken zijn Schimmelpenninck en Victor Hugo.

Wageningen wordt pas echt op de – internationale – landkaart gezet als in 1876 de landbouwschool wordt geopend. Er wordt les gegeven van voortgezet lager onderwijs tot bijna academisch niveau en in 1918 verheven tot Landbouw Hogeschool. Sommige leraren mogen zich dan al professor noemen. Uiteindelijk groeit het uit tot een universiteit … de WUR (Wageningen University en Research). Een fusie tussen de Landbouwuniversiteit en de zelfstandige wetenschappelijke instituten.

Toen: Rijkslandbouwschool Wageningen in 1876 – tegenwoordig bekend als ‘Gebouw met de klok’

Nu: Bron … Wageningen University & Research (WUR)

Maar over de hele wereld kent men Wageningen natuurlijk als ‘Stad der Bevrijding”.
Op 5 mei 1945 komen de geallieerde en Duitse legeraanvoerders in hotel De Wereld bij elkaar en voeren gesprekken over de overgave. De zogeheten capitulatieakte wordt de volgende dag in de Aula getekend.
“Jaarlijks is er een herdenkingsbijeenkomst met toespraken en kransleggingen om de overgave van de Duitse troepen in 1945 te herdenken. Na de herdenking vindt het traditionele Vrijheidsdefilé plaats, waar veteranen en duizenden mensen de vrijheid vieren.”

Leuk allemaal om te weten – of niet – maar ik ben hier om te wandelen en ga eens kijken of ik ook nog wat historische souvenirs voor mijn lens kan krijgen.

De officiële start van deze wandeling ‘Kort en prachtig Wageningen Stad 6 km‘ is bij Het Depot, dat van donderdag tot en met zondag geopend is. Een bezoek is absoluut de moeite waard – weet ik uit eigen ervaring – maar vandaag ben ik er op de verkeerde dag. De slagbomen zouden buiten openingstijden naar beneden zijn, dan maar doorrijden naar het centrum, waar voldoende parkeergelegenheid is.

Vanaf het Beuningplein kom ik langs een monumentaal pand uit 1850 ‘Het Poorthuis’ … oorspronkelijk een koetsenstalling. Het ziet er uitnodigend uit voor een kopje koffie maar het is nog te vroeg.
Aan het eind linksaf de historische Hoogstraat op. Het is de oudste straat van het stadscentrum en dat is dan ook wel te zien aan diverse prachtige oude panden waaronder het monumentale pand met de voormalige Jugendstil-winkelpui van ijzerwarenzaak Ten Horn en het huis met de klokkentoren – ter herinnering aan de historische stadspoort … De Bergpoort.

Het loopt tegen 9 uur en de eerste winkels gaan open.
Bij een gezondheidswinkel laat ik me verleiden tot de aanschaf van een paar bamboe wandelsokken , ze hebben ze ook met merinowol … misschien kom ik daar nog wel een keer voor terug.

Bij Hotel De Wereld wordt het terras net aangekleed – nog steeds te vroeg – en iets verder sta ik voor “Blote Jan” zoals het monument in de volksmond genoemd wordt … het Nationaal Bevrijdingsmonument Wageningen.
“Beeldhouwer Han Richters kreeg de opdracht het monument te maken. Hij maakte een staande, naakte man, op de sokkel staan leeuwen als symbool voor het geweld. Hij wilde met de man uitdrukking geven aan “de verlossing uit een groot gevaar en de dankbaarheid die daarop volgt”, daarmee ook verwijzend naar Psalm 22.”

Ik loop de Veerstraat in en mijn oog valt op een zwarte steen in het trottoir … een herinneringssteen voor het voormalige Mikwe (het Joodse rituele bad).
“In Wageningen bevond dit rituele bad zich vroeger in of achter de woning van de familie Goldsmid. Een mikwe werd door orthodox-joodse inwoners gebruikt voor spirituele en rituele reiniging. In plaats van de bekende koperen Stolpersteine (struikelstenen) gebruikt Wageningen eigen, zwart-granieten herinneringsstenen ter grootte van een stoeptegel. De Stichting Joods Erfgoed Wageningen heeft deze in het trottoir geplaatst voor huizen (of voormalige locaties van huizen) waar Joodse burgers woonden of werkten.”

Tussen een paar huizen door loopt een pad naar beneden — het Kerkhofpad, oftewel de Jodehucht. Ik volg het en sta ineens voor de oude Joodse begraafplaats uit 1668. In dat jaar doet Isaac Adolphs de Jode het verzoek om een eigen begraafplaats voor zijn gezin en geloofsgenoten buiten Wageningen. De magistraat willigt het verzoek in en er wordt ‘een eerlijcke plaets gegeven in de sandcuil’ buiten de stadsmuren, ‘daer hij sijn dooden sal mooghen begraven ende die gewoonlijcke ceremonien gebruiken‘.

Tot 1925 worden hier de overledenen van de Joodse Gemeenten Wageningen, Veenendaal en Rhenen begraven. Er zijn 227 grafstenen te zien, maar er liggen veel meer mensen begraven. In het begin van de negentiende eeuw wordt de begraafplaats opgehoogd met een meter grond, nadat de bestaande stenen plat gelegd zijn. Zo ontstaat er een nieuwe begraafplaats op de al bestaande. De reden van deze maatregel is waarschijnlijk dat er geen mogelijkheid is voor uitbreiding.
Het is de oudste nog intact zijnde Joodse begraafplaats in de mediene. (Joodse gemeenschappen buiten Amsterdam).

Maar… waar je afdaalt, moet je ook weer omhoog. Dat kost me zoveel lucht dat mijn longen protesteren. Tijd om de route te herzien. Ik laat het stuk rond het Depot – en nog wat klauterwerk op het Bergpad – voor wat het is, luister naar mijn lijf en kort de wandeling in.
Aan de overkant op de Wilhelminaweg staat het pand dat in 1897 gebouwd wordt als Rijks Hoogere Burgerschool. Na de sluiting groeit het uit tot cultureel centrum, maar nu gaat het tot verdriet van velen in de verkoop vanwege de hoge kosten en nodige herinvesteringen.

Na wat omzwervingen kom ik uit op een parkeerplaats. Dit blijkt vlakbij de plek te zijn waar in mei 1940 de synagoge wordt getroffen door een bom. Er staan twee monumenten.
– de bronzen maquette van de verdwenen synagoge en
– de Levenspoort, ter nagedachtenis aan 71 Joodse burgers uit Wageningen en omgeving die zijn gedeporteerd en vermoord.

Nog wat straatjes door … en dan is er markt.
Hoe heb ik het zo uit kunnen kiezen … ik hou ervan.
De markt is rondom de Johannes de Doperkerk oftewel de grote Kerk. Een driebeukige kruiskerk waarvan de geschiedenis teruggaat tot de 13e eeuw. De bouw van de eerste kerk wordt voltooid in 1280. Waar de eerste bouw nog in romaanse stijl is uitgevoerd, ondergaat de kerk in de eeuwen daarna een transformatie naar de gotiek.

Tijd voor koffie.
Ik raak heel gezellig aan de klets met een moeder (85) en zoon (60). Ze zitten er elke woensdagochtend … of ik nog een terugkom.
Nog een klein rondje markt en dan terug naar de auto.
Toch nog ruim 4 kilometer … ik vind het goed zo!