Bron: regioarnhem.com

… onder andere de in totaal ruim 600 geallieerde soldaten die vanuit het Gelderse dorp Driel de Rijn proberen over te steken naar de noordoever om de omringde Britse troepen in Oosterbeek te versterken.
Weinigen bereikten de overkant.

Bron: airborne-region.nl
Tijdens de Slag om Arnhem vindt op 24 september 1944 bij Driel de landing plaats van de 1ste Onafhankelijke Poolse Parachutisten Brigade, onder bevel van generaal-majoor Stanislaw Sosabowski. Onder hevig Duits vuur proberen zij in rubberbootjes de Rijn over te steken. Het doel is versterking van het Britse bruggenhoofd rond villa ‘Hartenstein’, dat dienst doet als hoofdkwartier van generaal Urquhart van de 1ste Britse Airborne Divisie.
In de nacht van 25 op 26 september dekken zij met de ‘Dorsets’ de aftocht van de Britse parachutisten. Tijdens deze operatie vallen veel doden en gewonden. Als ze uiteindelijk zelf terug moeten, zijn er nauwelijks nog boten beschikbaar. Kleine groepjes bereikten nog de Betuwekant, maar een groot aantal sneuvelt of verdrinkt.

Vandaag loop ik alleen het zuidelijke gedeelte van de historische herinneringswandeling Perimeterroute Oosterbeek. Het noordelijk deel loopt door Oosterbeek zelf en ik heb vandaag geen zin om tussen huizen door te lopen.

De start is vanaf de parkeerplaats naast ‘Airborne Museum Hartenstein’ waar ook het routeboekje voor deze wandeling te koop is, en ik kom eerst langs het 6 meter hoog bronzen eerbetoon van Jits Bakker … ‘We’ll meet again’, dat een landende parachutist verbeeldt die door een uitzinnig volk wordt omarmd.

Meteen erachter staat het museum …
‘in september 1944 diende Villa Hartenstein in Oosterbeek als het hoofdkwartier van de Britse 1st Airborne Division onder leiding van generaal-majoor Roy Urquhart. Het gebouw en het omringende park lagen midden in de zogeheten Perimeter (de verdedigingslinie van de geallieerden rond Oosterbeek)‘.

… en iets verder, bij de bekende Airborne Boog (de ereboog) -het symbolische start- en finishpunt – ga ik linksaf het park in.

Een paar militaire voertuigen geven de sfeer al aan. Deze route en villa Hartenstein zijn een onderdeel van de Liberationroute waarvan het officiële beginpunt ligt in Londen en dat tegenwoordig doorloopt tot in Gdańsk (Polen), om ook de bevrijding en geschiedenis van Centraal- en Oost-Europa te omvatten.
Na nog wat monumenten laat ik het park achter me.

En kom uit bij de tennisbaan.
“Op de oude tennisbaan werden Duitse krijgsgevangenen vastgehouden. Hij was al omheind en dus een ideale plek voor een provisorisch gevangenenkamp. We waren ruim 200 krijgsgevangen aanwezig en meer dan de helft waren leden van een Nederlandse SS-bataljon. “

Iets verder op de Van Lennep weg bevond zich de mortierput van het 1^st Border Regiment. Je ziet goed dat de grond nog steeds wat ingezakt is … het resultaat van de 1,20 meter diepe kuil die hier in 1944 werd gegraven. Vanuit deze mortierput werden mortieren afgevuurd op de Duitse troepen die vanaf het noorden de perimeter aanvielen.

Ik duik het bos in en loop over de Hemelse Berg richting de hoge grond van de Westerbouwing aan de Rijn. Een stuk van ca twee kilometer lang. Niet elke meter van deze linie was gevuld met militairen, maar alle open velden werden vanaf beschutte plekken verdedigd. Hier waren militairen ingegraven, wachtend op het moment dat ze een vijandige aanval moesten afslaan.  

In dit gedeelte stond ook villa ‘De Hemelse berg’ die bewoond werd door de familie Beelaerts van Blokland.
“Op dinsdag 19 september werden de eerste consequenties van de slag voelbaar voor de familie Beelaerts van Blokland. Een grote vluchtelingenstroom van ruim 250 mensen met kinderen, baby’s en huisraad had het landgoed bereikt. Zij werden ondergebracht in verschillende gebouwen. De dag erna kwamen ook gewonde militairen aan die in het landhuis verzorgd werden. Op zondag 24 september werd de entree van het landhuis geraakt door Duits artillerievuur. Het huis vatte vlam, alle burgers vluchtten en enkele militairen kwamen om het leven. Het hele landhuis brandde uit.“

En dan is het even tijd voor een pauze op een mooi plekje bij de historische molenplaats met de waterval van de Oorsprongbeek.
“In 1811 bouwden H.J. Backer en J.C. Spakler hier de eerste beetwortelsuikerfabriek van Nederland. De fabriek maakte gebruik van de waterkracht van de Oorsprongbeek, die via waterstromen en vijvers (met bijbehorende overlopen) afwaterde richting de Rijn/uiterwaarden .De watermolen dreef een bietenrasp aan met de kracht van de beek. Vanaf 1826 werd er ook een rosmolen (aangedreven door paarden) ingezet voor extra capaciteit als de beek te weinig water had.
Na wisselend succes en een omzetting naar een stroopfabriek, sloot de industriële activiteit in de 19e eeuw.”

Na wat vocht toegevoegd te hebben want het water gutst van mijn lijf, gaan we verder. Via het Kerkpad loop ik langs de plek waar de Polen met rubber bootjes naar Driel probeerden te komen en naar de gedenkplek van Operatie Berlin om uit te komen bij de oude Kerk.
– ” De Poolse brigade was een veerboot beloofd waarmee zij de Rijn konden oversteken om de Britten te bereiken. Eenmaal in Nederland bleek deze echter niet meer beschikbaar. ’s Avonds probeerden de Poolse troepen toch de overkant te bereiken in enkele rubberen bootjes. De oversteek was gevaarlijk. De boten kwamen onder zwaar Duits vuur en de operatie moest worden gestaakt. Het lukte slechts 150 militairen om de overkant te bereiken.“

_ “De situatie voor de troepen in Oosterbeek werd onhoudbaar en er werd besloten om de1stAirborne Division over de Rijn terug te trekken… Operatie Berlin. Militairen wikkelden hun laarzen in doeken om zich zo stil mogelijk te bewegen en volgden witte linten van hun positie in de perimeter naar de Oude Kerk bij de Rijn. Ze bewogen zich voort in kleine groepjes om niet op te vallen. Vanuit Nijmegen waren er zware artilleriebeschietingen op de Duitse stellingen om het geluid van de evacuatie te overstemmen en de Duitse troepen te dwingen dekking te zoeken. Om half tien ‘s avonds begon de oversteek. In kleine boten of zelfs zwemmend probeerden de militairen de overkant te bereiken. Pas in de vroege ochtend realiseerden de Duitse troepen wat er gaande was en namen ze de boten onder vuur. Dit zorgde ervoor dat om vijf uur ‘s ochtends de oversteek werd gestaakt. Zo’n 2.400 man was het gelukt om de zuidoever van de Rijn te bereiken, maar veel soldaten waren tijdens de evacuatie verdronken. Niet iedereen kon evacueren. Onder andere de gewonden en het medisch personeel bleven achter en werden krijgsgevangen gemaakt”.

Om in het holst van de nacht niet te verdwalen, was er een route van 1600 meter uitgezet met witte linten van parachutestof. Dit was letterlijk hun levenslijn naar de reddingsboten. Ieder jaar in september wordt de White Ribbon Mile ook opengesteld voor het grote publiek. De herdenkingsmaand wordt traditioneel afgesloten met een indrukwekkende stille tocht langs ditzelfde traject.
In Oosterbeek lopen nog altijd de kinderen uit groep 7 en 8 – ook mijn (destijds) Oosterbeeks kleinkinderen en ze vonden het spannend – deze route in het donker exact na. Zo ervaren ze hoe het was voor de jonge soldaten en blijft de herinnering levend.

En dan heb ik de Oude Kerk al weer in ’t zicht. Een kerk die bol staat van de geschiedenis … maar wat wil je ook als je daar al staat sinds de 10e eeuw. Er staat een vredestent met vredesvlaggetjes van het burgerinitiatief Focus op vrede.

Ik laat de kerk achter me en loop via de Weverstraat omhoog … 10%!!! Ik voel mijn benen😂😂 en moet er even van bijkomen!

Dan loop ik langs Hotel De tafelberg dat in 1939 aangewezen werd als een noodhospitaal voor de lokale bevolking in het geval van oorlog.Toen de geallieerde landingen plaatsvonden, zorgde de gemeentedokter van Oosterbeek Gerrit van Maanen ervoor dat er genoeg bedden en medisch personeel bij de Tafelberg aanwezig waren. De meeste van hun patiënten waren echter niet Oosterbeeks, maar geallieerde militairen.

Van Maanen werd op maandag 18 september vergezeld door twee medische officieren van de Britse troepen. Zij richtten de Tafelberg in als operatiepunt. In de eerste 48 uur van hun verblijf, verrichtten de officieren meer dan 60 operaties. Op donderdag 21 september was het niet meer mogelijk om in de operatiekamers te opereren. Door aanhoudende beschietingen waren de plafonds van de kamers ingestort, maar er waren nog genoeg gewonden die hulp nodig hadden. Om toch te opereren werden er brancards op de biljardtafels gelegd en deden deze dienst als operatietafels.

Op zondag 24 september waren er ongeveer 1.200 gewonden binnen de perimeter. Het lukte het hoofd van de medische officieren, kolonel Graeme Warrack, om te overleggen met de Duitse troepen over een korte wapenstilstand om de gewonden te evacueren. Voor enkele uren was het mogelijk om zwaargewonde militairen van de Tafelberg en Hotel Schoonoord per jeep en stretcher te verplaatsen naar het St. Elisabeths Gasthuis en een ziekenhuis in Apeldoorn. Dit betekende wel dat deze gewonden automatisch krijgsgevangenen werden gemaakt. De zwaargewonde militairen bij de medische posten elders binnen de perimeter mochten niet worden geëvacueerd. Zij moesten daar blijven tot het einde van de slag.

Hotel Schoonoord en Hotel Vreeswijk … beiden stonden op de hoek van de Pieterbergseweg en de Utrechtseweg. Deze locaties werden na de landing van de geallieerden gebruikt door de 133rd en 181th Field Ambulance als medische post. De hotels werden op maandag 18 september bemand door Britse troepen en er werden meteen gewonden van de landingen heengebracht.
De hotels werden echter niet uitgebreid verdedigd en op woensdag 20 september, voor het vormen van de perimeter, werden de hotels ingenomen door Duitse troepen. Het medisch personeel en de gewonden die konden lopen, werden krijgsgevangen gemaakt en afgevoerd. Slechts een klein deel van de medische staf mocht achterblijven.
De hotels lagen op de grens tussen Brits en Duits gebied en stonden dagenlang bloot aan Duitse beschietingen. Hierdoor raakte patiënten zelfs nogmaals gewond terwijl ze verzorgd werden.
Hotel Vreewijk bestaat niet meer.

En dan ben ik al weer bijna bij mijn auto en heb ik mijn jaarlijkse herdenkingsrondje gelopen … 5.16 kilometer. Prima!

Aanstaande vrijdag zijn de luchtlandingen bij mij achter … ik hoop dat het weer een beetje redelijk blijft.